Nebevî Aşkın Şairi;Kaşıkçı Ali Rıza Konevî'nin Dinî ve Tasavvufî Dünyası

Nakşî-Halidî geleneğin önemli temsilcilerinden Kaşıkçı Ali Rıza Konevî (ö. 1969), hem ilmî kişiliği hem de manevî derinliğiyle 20. yüzyıl tasavvuf tarihinde müstesna bir yere sahiptir. İlmî çalışmalarına zahirî ilimlerle başlayan Kaşıkçı, aradığı manevî tatmini bu sahada bulamayarak tasavvufa yönelmiş; uzun süren arayışının ardından devrin önde gelen mutasavvıflarından Muhammed Esad Erbîlî'ye intisap ederek onun halifesi olmuştur. Konya'da yürüttüğü irşad faaliyetleri Menemen Olayı'nın ardından kesintiye uğramış, Kaşıkçı ise bu süreçte şehrini terk ederek Medine'ye hicret etmek zorunda kalmıştır. Medine yıllarında ilmî ve tasavvufî çalışmalarını sürdüren Kaşıkçı, gerek mektupları gerek telif ettiği eserler aracılığıyla irşad faaliyetlerini hayatının sonuna kadar devam ettirmiştir. Peygamber aşağı bir şair olan Kaşıkçı'nın en önemli eserlerinden biri olan Dîvân, şairin tasavvufî birikimini, dinî kavrayışını ve manevî tecrübesini şiir estetiğiyle harmanlayan kapsamlı bir metindir. Dîvân'da yer alan ayet iktibasları, hadis telmihleri ve tasavvufî kavram örgüsü, Kaşıkçı'nın hem klasik geleneğe vukufiyetini hem de tasavvuf düşüncesine dair özgün yaklaşımını göstermektedir. Bu çalışma, Kaşıkçı Ali Rıza Konevî'nin Dîvân'ındaki dinî ve tasavvufî muhtevayı sistematik biçimde tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Eserdeki tüm dinî ve tasavvufî ibareler taranmış; kavramların sözlük, terim ve tasavvufî anlamları incelenmiş; ardından Kaşıkçı'nın bu kavramlara yüklediği özel anlam çerçevesi ortaya konmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde şairin dinî kavramlara yaklaşımı; ikinci bölümünde ise tasavvufî terminolojiye bakışı ele alınmış, vahdet-i vücûd anlayışı, seyr ü sülûk mertebeleri ve insan-ı kâmil telakkisi gibi konular değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde ise Kaşıkçı'nın dinî-tasavvufî düşüncesinin genel karakteri belirlenmiş ve onun tasavvuf literatüründeki yeri tartışılmıştır. Bu yönüyle çalışma, hem Kaşıkçı'nın manevî dünyasını hem de dönemin tasavvufî ve edebî atmosferini anlamaya katkı sunan önemli bir araştırmadır.