Muhammed Âbid el-Câbirî’nin Adalet Teorisinin Temelleri

Kitap, Câbirî'nin adalet anlayışını kuramsal bir çerçevede ele alır. İslam düşüncesinde adaletin kavramsal veya anlamsal düzeyde itidal üzerine bina olunan yapısını doğru terkibe taşımayı teklif eder. Arap-İslam dünyasının yaşadığı siyasal, toplumsal ve entelektüel krizlere adalet kuramıyla cevap üretmeyi hedefler. Böylece adalet kuramı, yeniden yapılanma projesi çerçevesinde anlam kazanır. Câbirî, Galen'in “doğru terkip” anlayışını kurucu bir ilke olarak benimseyerek, karşıtlıkları uzlaştıran diyalektik sentez temelli bir adalet tasavvuru geliştirir. Bu çerçevede Eflatun'un toplumsal değer anlayışı ve Aristoteles'in itidal ilkesi, modern felsefe ve bilim anlayışlarıyla eleştirel bir ilişki içinde yeniden yorumlanır. Adaleti, siyasal ve toplumsal düzeni kuran kurucu-bütüncül bir ilke olarak temellendirir ve toplumsal siyasal akıl ile asabiyet temelinde geliştirir. Kuram, modern dönemin yurttaşlık talepleriyle ilişkilendirilerek değerlendirilebilir. Bu bağlamda adalet, ilkin “toplumsal yapıdaki ahenkli terkip” olarak tanımlanır. İkinci olarak insanlar arası ilişkilerdeki hak ödev dengesine dayalı gerçekleşen uyum ve denge hali olarak biçimlenir. Adalet, demokratik siyasal düzenin ve toplumsal meşruiyetin temel koşulu olarak ele alınır. İktisadi adaleti, siyasi rant merkezli yapıları eleştirerek ve emek ile üretime dayalı toplumsal ilişkileri savunarak tanımlar. Toplumsal dönüşümün kurucu ilkesi olarak iktisadi faktörü konumlandırır. Adaletin ahlâkî itidal kavrayışını aşan, “doğru terkip” temelli, tıbbî-bilimsel ve dönüştürücü bir ilke olarak yeniden düşünülmesini teklif eder.