Filistin ve Ürdün’de Nahda Süreci (1831-1948);Hristiyan Arap Aydınların Eğitim, Basın ve Edebiyata Katkısı

XIX. yüzyılda Arap dünyasında ortaya çıkan Nahda hareketi, düşünce, toplum ve kurumlar düzeyinde derin dönüşümlere yol açan kapsamlı bir tarihsel sürecin adıdır. Çoğu zaman Suriye, Lübnan ve Mısır gibi büyük entelektüel merkezlerle ilişkilendirilen bu süreç, Filistin ve Ürdün gibi bölgelerde de farklı toplumsal dinamikler içinde şekillenmiş ve zenginleşmiştir. Bu yönüyle Nahda, merkezden çevreye yayılan tek yönlü bir hareketten ziyade, çeşitli yerel aktörlerin katkılarıyla oluşan çok katmanlı bir entelektüel dönüşümü ifade eder. Bu eser, 1831–1948 yılları arasında Filistin ve Ürdün'de Nahda sürecinin oluşumunu ve gelişimini özellikle Hristiyan Arap aydınların faaliyetleri üzerinden incelemektedir. Eğitim kurumlarının kuruluşu, matbaanın yaygınlaşması, basın ve yayın faaliyetlerinin gelişimi ile şiir, hikâye, roman ve tiyatro gibi edebî türlerde ortaya çıkan üretimler, çalışmanın temel inceleme alanlarını oluşturmaktadır. Böylece Hristiyan Arap aydınların modern Arap düşüncesinin şekillenmesinde ve kamusal kültürün oluşumunda oynadıkları rol, dönemin tarihsel ve toplumsal şartları içinde kapsamlı bir biçimde değerlendirilmektedir. Filistin ve Ürdün bağlamına odaklanan bu çalışma, Nahda'nın merkezî şehirlerle sınırlı bir hareket olmadığını; bölgesel entelektüel çevrelerin, eğitim kurumlarının ve kültürel üretim ağlarının da bu dönüşüm sürecinin önemli taşıyıcıları olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle eser, Arap modernleşmesine dair yerleşik anlatıları yeniden düşünmeye davet eden bir perspektif sunmaktadır.