Dört Mezhep İmamı

İslâm'ın fıkhî açıdan birer yorumu olarak ortaya çıkan mezheplerden dört tanesi, tarih boyunca olduğu gibi, günümüzde de müslümanların büyük çoğunluğu tarafından benimsenmiş, geliştirilmiş, yaşatılmış ve yaşatılmaktadır. Bu mezheplere mensup pekçok büyük bilgin yetişmiş ve İslâmî ilimlere hizmet etmiştir. Yetişen bilginler, “mezhep imâmı” olarak kabul ettikleri bilginlerin olaylara bakış, değerlendirme ve çözüm yollarını kendilerine örnek edinmiş, ya onların çözüm önerilerini aynen almış, ya da ortaya çıkan olayları mezhep imamlarının yöntemlerine uygun çözümler üreterek karşılamıştır. Bunun için dört mezhep imamı, tarih boyunca önem taşımış ve bu öneme koşut biçimde inceleme konusu olmuştur. Her imâm; hayatı ve şahsiyeti, akâid, hukuk (fıkıh) ve siyasetle ilgili görüş ve tutumları, son olarak da eserleri çerçevesinde incelenmiştir. Bütün bölümler kendi içinde alt başlıklara ayrılmak suretiyle, konunun daha iyi anlatılmasına çalışılmıştır. Ayrıca mezhep imamlarıyla ilgili eski ve yeni biyografi çalışmaları, mezhepleri tanıtan ve savunan kitaplar da her imam için ayrı ayrı belirtilmiştir. Dört mezhep imâmı tarihî sıra içinde ele alınmıştır. Mezhep imâmları, kimilerince sanıldığının tersine, birbiriyle cedelleşen ve boğaz boğaza gelen insanlar değildir. Dâimâ birbirinden ya doğrudan, ya da öğrencileri aracılığıyla yararlanma yolunu seçmişlerdir. Çalışmamızda bu nokta özellikle belirtilmiştir. Çalışmamızın bu basımdaki çok temel ve önemli özelliği, gerek klasik, gerekse modern dönemde dört mezhep imâmının başta kendi eserlerinin yeniden yayımı, yorumlanması ve çeşitli yönlerinin ortaya konulması için yapılan devasa boyuttaki kaynak çalışmaları yetecek ölçüde yansıtmasıdır. Böylece bu çalışma, hem biyografik, hem entelektüel ve hem de bibliyografik açıdan dört mezhep imâmıyla ilgili çok farklı ve örneği pek bulunmayan bir özellik kazanmıştır. Ortaya koymaya çalıştığımız şey, dört mezhep imâmına yönelik gerek geçmişte, gerekse günümüzde gösterilen yoğun ilgiyi yansıtmaktır. Özellikle yeni dönemde yapılan çalışmalar, geleneksel kültürümüze yön veren kurucu niteliteki eserlere yönelmek suretiyle, bilgilendirme ve anlama temelli olmalarının yanısıra, bu büyük imâmların düşünce ve görüşlerinin günümüz sorunlarının çözümünde rehberlik niteliklerini yansıtmak temellidir.