Aldananlar

İmam Gazâlî'nin bu eseri, insanın kendini güvende zannederek hakikatten nasıl uzaklaşabildiğini çarpıcı örneklerle ortaya koyan önemli bir ahlâk ve irfan kitabıdır. Eserin ilk bölümlerinde kâfirlerin, mümin günahkârların ve amellerine güvenerek aldanan kimselerin yanılgıları ele alınır; kişinin iman, amel ve niyet arasındaki dengeyi kaybettiğinde nasıl bir gaflete düşebileceği açıklanır. Kitabın ana bölümünü ise Müslüman olanlar arasında “aldananların türleri” oluşturur. Gazâlî, aldanmışları dört ana sınıfa ayırır: âlimler, ibadet ve amelle meşgul olanlar, mal sahipleri ve sûfîler. Her sınıf kendi içinde gruplara ayrılarak detaylı biçimde incelenir. Âlimlerin ilimleriyle, âbidlerin ibadetleriyle, zenginlerin mallarıyla ve sûfîlerin hâl ve makam iddialarıyla nasıl aldanabildikleri samimi ama sert bir dille ortaya konur. Gazâlî bu eserde kimseyi dışarıda bırakmaz; bilakis herkesin kendini sorgulamasını amaçlar. Şekilci dindarlık, yanlış tevekkül, kendini beğenme ve amellere aşırı güven gibi tuzaklara dikkat çeker. Kitap, okuyucuyu nefsini hesaba çekmeye çağıran güçlü bir irşad metni olup, özellikle ilim ve tasavvuf yolunda olanlar için ciddi bir muhasebe rehberi niteliğindedir..